قرص دیانابول (متاندروستنولون) در بدنسازی

مقاله جامع: دیانابول (متاندروستنولون) در بدنسازی – مکانیسم‌ها، دوزها و خطرات جدی

مقدمه

استروئیدهای آنابولیک آندروژنیک (AAS)، که دیانابول (Dianabol) یکی از شناخته‌ شده‌ ترین انواع خوراکی آن‌ها است، اغلب توسط ورزشکاران و بدنسازان برای افزایش عملکرد، بهبود سریع توده عضلانی، و دستیابی به فیزیک بدنی مطلوب مورد استفاده قرار می‌گیرند. دیانابول با نام‌های تجاری متاندینون (Metandienone) و متاندروستنولون (Methandrostenolone) نیز شناخته می‌شود. درک دوز مناسب و مکانیسم عملکرد آن برای کسب نتیجه مطلوب، و آگاهی از خطرات جدی آن برای حفظ سلامتی، حیاتی است.

تاریخچه و ماهیت دیانابول

دیانابول یک مشتق مصنوعی از تستوسترون است که دارای اثرات آندروژنیک (مردانه کننده) و آنابولیک (سازنده عضله) است. این دارو توسط دکتر جان زیگلر (Dr. John Ziegler) در دهه ۱۹۵۰ میلادی و در همکاری با شرکت سیبا (CIBA) به منظور کمک به ورزشکاران آمریکایی برای رقابت با وزنه‌برداران شوروی ساخته شد. دیانابول اولین استروئید خوراکی موجود در بازار بود.

تغییر ساختاری کلیدی: ۱۷-آلفا آلکیله شدن

یکی از ویژگی‌های مهم دیانابول، دارا بودن گروه ۱۷-آلفا آلکیل (C17-alpha alkylated) در ساختار شیمیایی آن است. این تغییر ساختاری به دیانابول این امکان را می‌دهد که بدون اینکه در عبور اول از کبد توسط آنزیم‌ها از بین برود، به صورت خوراکی وارد جریان خون شود و در نتیجه فراهمی زیستی خوراکی بالایی داشته باشد. با این حال، همین اصلاح ساختاری، عامل اصلی سمی بودن (سمیت کبدی) ذاتی دیانابول است.

مکانیسم‌های آنابولیک و تاثیر آن بر تمرین بدنسازی

دیانابول با تقلید از تستوسترون، به گیرنده‌های آندروژن متصل شده و یک پاسخ آنابولیک قوی را فعال می‌کند. این دارو به ویژه به دلیل توانایی‌اش در افزایش سریع قدرت و حجم عضلانی مورد توجه بدنسازان قرار می‌گیرد.

1. افزایش سنتز پروتئین: دیانابول سرعت ساخت پروتئین‌های جدید عضلانی را افزایش می‌دهد، که این امر منجر به هیپرتروفی عضلانی و تسریع ریکاوری می‌شود.
2. احتباس نیتروژن: با ترویج تعادل مثبت نیتروژن، یک محیط آنابولیک قوی‌تر برای رشد فراهم می‌سازد.
3. بهبود گلیکوژنولیز: این استروئید تبدیل گلیکوژن به گلوکز را افزایش می‌دهد، که سوخت بیشتری را برای تمرینات شدید فراهم می‌کند و منجر به بهبود استقامت و «پمپ عضلانی» بهتر می‌شود.
4. افزایش سریع قدرت و سایز: به دلیل نیمه عمر کوتاه (حدود ۳ تا ۶ ساعت) و جذب سریع، کاربران اغلب در هفته‌های اول استفاده، افزایش قابل توجهی در وزن و قدرت مشاهده می‌کنند.

دوزهای معمول در بدنسازی

دوز مصرفی دیانابول به سطح تجربه و اهداف فردی بستگی دارد. چرخه‌های دیانابول به دلیل سمیت کبدی بالا، معمولاً باید ۴ تا ۶ هفته طول بکشند.

• دوز مصرفی مبتدیان: ۲۰ تا ۳۰ میلی‌گرم در روز.
• دوز مصرفی سطح متوسط: ۳۰ تا ۵۰ میلی‌گرم در روز.
• دوز مصرفی پیشرفته: ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌گرم در روز. دوزهای بالا ریسک آسیب کبدی و قلبی را به شدت افزایش می‌دهند.

دیانابول اغلب به عنوان یک “آغازگر” (kickstarter) در چرخه‌های حجمی طولانی‌تر، همراه با استروئیدهای تزریقی مانند تستوسترون انانتات استفاده می‌شود تا در حالی که داروهای کندتر اثر می‌کنند، به سرعت حجم و قدرت را افزایش دهد.

خطرات جدی دیانابول در بدنسازی

۱. سمیت کبدی (Hepatotoxicity): جدی‌ترین خطر

سمیت کبدی یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مربوط به استفاده طولانی‌مدت و دوز بالای AAS خوراکی است. کبد محل اصلی پاکسازی استروئیدها است، و اصلاح ۱۷-آلفا آلکیله شدن کبد را مستعد آسیب می‌کند. افزایش سطح آنزیم‌های کبدی (ALT و AST) اغلب در مصرف‌کنندگان دیانابول گزارش می‌شود.

مکانیسم‌های پاتوفیزیولوژیک آسیب کبدی شامل موارد زیر است:

• استرس اکسیداتیو و اختلال میتوکندریایی: دوزهای بالای AAS باعث مهار کمپلکس‌های I و III زنجیره تنفسی میتوکندری می‌شوند، که این امر منجر به تجمع گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) و افزایش استرس اکسیداتیو می‌شود. این فرآیند در نهایت باعث کاهش انرژی سلولی و نکروز سلول‌های کبدی می‌شود.
• کلستاز (Cholestasis): دیانابول می‌تواند باعث شکل خاصی از آسیب کبدی به نام کلستاز صفراوی (Bland Cholestasis) شود. این حالت با اختلال در جریان صفرا مشخص شده و منجر به زردی، خارش و افزایش بیلی‌روبین و آلکالین فسفاتاز (ALP) می‌شود. این اختلال به دلیل فعال شدن گیرنده‌های آندروژن (ARs) که با انتقال دهنده‌های صفرا تداخل می‌کنند، رخ می‌دهد.
• تومورهای کبدی: استفاده از AAS با ایجاد تومورهای کبدی خوش‌خیم (مانند آدنوم کبدی) و بدخیم (مانند کارسینوم هپاتوسلولار (HCC)) مرتبط است. این تومورها اغلب در اثر استفاده طولانی مدت یا دوز بالا ایجاد می‌شوند.
• پلیوز هپاتیس (Peliosis Hepatis): یک بیماری نادر اما جدی است که با تشکیل کیست‌های پر از خون در بافت کبد مشخص می‌شود. این وضعیت ناشی از هایپرپلازی ندولار سلول‌های کبدی است که باعث انسداد مکانیکی سیستم عروقی کبد می‌شود.

راهکارهای کاهش ریسک کبدی: محدود کردن چرخه به ۴ تا ۶ هفته و اجتناب از مصرف همزمان با سایر ترکیبات سمی کبدی (مانند الکل یا سایر استروئیدهای خوراکی) ضروری است.

۲. عوارض استروژنی و احتباس مایعات

دیانابول تمایل به آروماتیزاسیون (تبدیل به استروژن) دارد. دیانابول به متیل‌استرادیول (methylestradiol) تبدیل می‌شود که یک استروژن قوی‌تر و مقاوم‌تر در برابر متابولیسم طبیعی است.

• ژنیکوماستی (Gynecomastia): افزایش سطح استروژن می‌تواند منجر به حساسیت نوک پستان، تورم، و در نهایت رشد بافت سینه در مردان شود.
• احتباس آب و نفخ: این عارضه منجر به افزایش وزن سریع، ظاهر پف‌کرده (“ماه رخ” یا moon face) و بالا رفتن فشار خون می‌شود.

برای مدیریت این عوارض، اغلب از مهارکننده‌های آروماتاز (AIs) مانند آرومایزن یا مهارکننده‌های گیرنده انتخابی استروژن (SERMs) مانند تاموکسیفن (نولوادکس) استفاده می‌شود.

۳. عوارض قلبی-عروقی

دیانابول ریسک قابل توجهی برای سلامت قلب و عروق ایجاد می‌کند.

• اختلال در پروفایل چربی: AAS ها سطح کلسترول خوب (HDL) را کاهش داده و کلسترول بد (LDL) را افزایش می‌دهند. این عدم تعادل، خطر طولانی‌مدت آترواسکلروز (تصلب شرایین) و بیماری قلبی را افزایش می‌دهد.
• فشار خون بالا (Hypertension): احتباس آب و افزایش حجم خون ناشی از اثرات استروژنی دیانابول می‌تواند فشار خون سیستولیک و دیاستولیک را بالا ببرد.
• آسیب‌های ساختاری: در دوزهای بالا، دیانابول می‌تواند باعث هایپرتروفی نامتقارن بطن چپ و فیبروز میوکارد شود.

۴. سرکوب هورمونی و هیپوگنادیسم

مصرف دیانابول به شدت تولید طبیعی تستوسترون در بدن را سرکوب می‌کند.

• سرکوب محور HPG: استروئیدهای آنابولیک اگزوژن (خارجی) باعث توقف ترشح گنادوتروپین‌ها (LH و FSH) توسط محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-غدد جنسی (HPG) می‌شوند. این امر منجر به آتروفی بیضه و کاهش تولید تستوسترون داخلی می‌شود.
• هیپوگنادیسم ناشی از AAS (ASIH): پس از قطع مصرف AAS، بدن وارد یک وضعیت سرکوب شده (ASIH) می‌شود که با کاهش شدید تستوسترون، خستگی، از دست دادن میل جنسی و اختلال نعوظ مشخص می‌شود.

یک مطالعه نشان داد که ۲۷.۲ درصد از کاربران سابق AAS، حتی سال‌ها پس از قطع مصرف، همچنان سطوح تستوسترون پایین‌تری نسبت به افراد سالم داشتند. همچنین، درصد بالاتری از این افراد علائم هیپوگنادیسم مانند علائم افسردگی (۲۴.۲٪)، اختلال نعوظ (۲۷.۳٪) و کاهش میل جنسی (۴۰.۱٪) را تجربه می‌کردند.

درمان پس از چرخه (PCT) برای بازیابی سطح تستوسترون داخلی و جلوگیری از عود عوارض استروژنی، درمان پس از چرخه (PCT) ضروری است. معمولاً از SERMs مانند کلومید (Clomid) و نولوادکس (Nolvadex) استفاده می‌شود که به تحریک تولید LH و FSH کمک می‌کنند.

۵. عوارض آندروژنی و دیگر خطرات

دیانابول دارای فعالیت آندروژنیک متوسط است:

• پوست و مو: می‌تواند منجر به آکنه، پوست چرب و ریزش موی سر با الگوی مردانه (در افرادی که مستعد ژنتیکی هستند) شود.
• پرخاشگری و نوسانات خلقی: استفاده از AAS می‌تواند منجر به نوسانات خلقی، تحریک‌پذیری بالا، پرخاشگری (“خشم استروئیدی” یا roid rage) و افزایش اعتماد به نفس شود.

جمع‌بندی و هشدار قانونی

دیانابول به دلیل قابلیت‌های آنابولیک سریع و قدرتمندش، یک داروی محبوب در میان بدنسازان باقی مانده است. با این حال، استفاده از آن بدون نظارت پزشکی، به دلیل خطرات جدی شامل سمیت کبدی بالا (ناشی از ۱۷-آلفا آلکیله شدن)، ریسک قلبی-عروقی (تغییر در چربی‌های خون و فشار خون بالا)، عوارض استروژنی و سرکوب شدید تستوسترون، توصیه نمی‌شود. در بسیاری از کشورها، از جمله ایالات متحده، دیانابول به عنوان ماده کنترل شده (Schedule III controlled substance) طبقه‌بندی می‌شود و استفاده یا توزیع آن بدون نسخه پزشکی غیرقانونی است.

سوالات متداول درباره قرص دیانابول در بدنسازی

این بخش بر اساس سوالات واقعی کاربران در فروم‌های بدنسازی (مانند Reddit، Bodybuilding.com، انجمن‌های ایرانی و گروه‌های تلگرامی)، جستجوهای گوگل و تجربیات گزارش‌شده توسط مصرف‌کنندگان نوشته شده است. سوالات به ترتیب اولویت جستجو و نگرانی کاربران مرتب شده‌اند.